دانشگاه تبریز نشریه علمی پژوهشی مدیریت کسب و کارهای بین المللی 2588-5057 8 3 2025 11 22 Examining The Strengthening of Export Survival Through Participation in the Global Value Chain (Case Study: Dairy Industry) بررسی تقویت ماندگاری صادرات از طریق مشارکت در زنجیره ارزش جهانی: مورد مطالعه صنایع لبنی ایران 217 234 21073 10.22034/jiba.2026.70258.2392 FA هاشم آقازاده دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت کسب‌وکار، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران آریا خردمند کارشناسی ارشد، گروه تجارت بین‌الملل، دانشکده تجارت و بازرگانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران احسان سلطانی‌فر استادیار، گروه تجارت بین‌الملل، دانشکده تجارت و بازرگانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران الهام رازقندی استادیار ، گروه تجارت بین‌الملل، دانشکده تجارت و بازرگانی ، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 11 16 In recent years, globalization and the expansion of global value chains (GVCs) have fundamentally reshaped international trade by shifting countries’ roles from exporters of final goods to active participants in global production processes. Within this framework, export survival has emerged as a key indicator of sustainable export performance. Given the strategic importance of the dairy industry in Iran’s non-oil exports and challenges such as target-market instability, this study examines the effect of GVC participation on the export survival of Iranian dairy firms. It also analyzes the mediating roles of product quality, access to technology and capital, geographical diversification, and membership in trade agreements, as well as the moderating roles of product complexity, industry vertical integration, and product finality within the value chain. This applied study adopts a quantitative analytical approach and employs partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) to test the research hypotheses. Data were collected using a researcher-designed questionnaire developed from an extensive literature review and validated by field experts. The statistical population consists of Iranian dairy companies, with a sample of 12 active firms. Data were obtained from 96 managers and experts and analyzed using SmartPLS software. The results indicate that participation in global value chains has a positive and statistically significant effect on export survival. Mediating variables—including access to technology and capital, improvements in product quality, and geographical diversification—play significant roles in transmitting this effect. Membership in international trade agreements also acts as a significant mediating factor that strengthens the relationship between GVC participation and export survival. In contrast, product complexity, industry vertical integration, and product finality do not exhibit significant moderating effects.The study concludes that engagement in global value chains—particularly through quality upgrading, improved access to advanced technologies, and expansion of export markets—plays a crucial role in sustaining exports in Iran’s dairy industry. The absence of significant moderating effects from product complexity and vertical integration suggests a need to reassess and further develop existing supply chain structures and technological capabilities. Accordingly, export strategies should prioritize deeper GVC participation, technological development, and quality upgrading to enhance Iran’s international competitiveness در سال‌های اخیر، پدیده جهانی‌شدن و شکل‌گیری زنجیره‌های ارزش جهانی ساختار تجارت بین‌الملل را دگرگون کرده و نقش کشورها را از صادرکنندگان صرف کالاهای نهایی به مشارکت‌کنندگان در فرآیند جهانی تولید تغییر داده است. در این چارچوب، ماندگاری صادرات به‌عنوان شاخصی کلیدی برای سنجش موفقیت صادرات پایدار، اهمیت فزاینده‌ای برای کشورها یافته است. با توجه به اهمیت صنعت لبنیات در صادرات غیرنفتی ایران و بروز چالش‌هایی همچون ناپایداری بازارهای مورد نظر، هدف این پژوهش بررسی تأثیر مشارکت در زنجیره‌های ارزش جهانی بر ماندگاری صادرات شرکت‌های لبنی ایرانی است. در این راستا، تحلیل نقش متغیرهای میانجی چون کیفیت محصول، دسترسی به فناوری و سرمایه، تنوع‌بخشی جغرافیایی و عضویت در توافق‌نامه‌های تجاری، و همچنین متغیرهای تعدیل‌گر مانند پیچیدگی محصول، عمودی بودن صنعت و نهایی بودن کالا نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.<strong> </strong>این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه اجرا، تحلیلی با رویکرد کمّی است. به‌منظور آزمون فرضیه‌ها، از روش معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی استفاده شده است. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه محقق‌ساخته‌ای بود که با استفاده از پیشینه پژوهش و مطالعات نظری تدوین شده و همچنین روایی محتوایی این پرسشنامه با استفاده از نظر تعدادی از خبرگان سنجیده شد. جامعه آماری شرکت‌های لبنی ایران و نمونه آماری شامل 12 شرکت فعال در این صنعت می‌باشد و داده‌ها از مدیران، کارشناسان این شرکت‌ها (در مجموع 96 پاسخ‌دهنده) گردآوری شده است. همچنین در این پژوهش تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS انجام شده است. نتایج تحلیل معادلات ساختاری نشان داد که مشارکت در زنجیره‌های ارزش جهانی تأثیر مثبت و معناداری بر ماندگاری صادرات دارد. همچنین مشخص شد که برخی متغیرهای میانجی مانند دسترسی به فناوری و سرمایه، کیفیت محصول و تنوع‌بخشی جغرافیایی در انتقال این اثر نقش معناداری ایفا می‌کنند. همچنین عضویت در توافق‌نامه‌های تجاری نیز به‌عنوان متغیر میانجی (واسط)، مسیر اثرگذاری GVC را بر ماندگاری صادرات تقویت می‌کند. از سوی دیگر، متغیرهای تعدیل‌گری چون پیچیدگی محصول، عمودی بودن صنعت و نهایی بودن کالا، اثرگذاری معناداری بر رابطه بین مشارکت در GVC و ماندگاری صادرات نداشتند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مشارکت در زنجیره‌های ارزش جهانی، به‌ویژه از مسیر بهبود کیفیت محصول، افزایش دسترسی به فناوری و توسعه بازارهای صادراتی، می‌تواند نقشی کلیدی در پایداری صادرات صنایع لبنی ایران ایفا کند. در عین حال، عدم معناداری برخی متغیرهای تعدیل‌گر نظیر پیچیدگی محصول و عمودی بودن صنعت بیانگر آن است که ساختار زنجیره تأمین و ویژگی‌های تکنولوژیکی محصولات لبنی در ایران نیازمند بازنگری و ارتقاء هستند. بر این اساس، تدوین راهبردهای صادراتی مبتنی بر ارتقاء مشارکت در GVC ها، توسعه زیرساخت‌های فناوری و ارتقاء استانداردهای کیفی می‌تواند در تقویت موقعیت ایران در بازارهای صادراتی مؤثر واقع شود https://jiba.tabrizu.ac.ir/article_21073_7ed83bee92414bacf990eda5b83a100f.pdf