تحلیل نقش برنامه‌های ترویج صادرات در توسعه قابلیت‌های صادراتی و مدیریت ریسک بین‌المللی شرکت‌های کوچک و متوسط صادرات‌محور در استان‌های نیمه‌شمالی کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اقتصاد،گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار دانشکده گروه اقتصاد-دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشیار گروه مدیریت دانشکده اقتصاد و مدیریت ، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 استاد گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

5 کارشناس مدیریت بازرگانی، کارمند بانک سپه، تبریز، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر برنامه‌های ترویج صادرات بر قابلیت‌های صادراتی به‌عنوان شاخصی از قابلیت‌های ملموس و نیز بر شیوه‌های مدیریت ریسک به‌عنوان شاخصی از قابلیت‌های ناملموس در بنگاه‌های کوچک و متوسط صادراتی مناطق نیمه‌شمالی ایران است. برای این منظور، مدل مفهومی تحقیق با استفاده از روش معادلات ساختاری بر پایه داده‌های گردآوری‌شده از ۳۴۰ شرکت نمونه و با بهره‌گیری از پرسشنامه طراحی شد. برآورد مدل با نرم‌افزار Amos انجام گرفت. نتایج نشان داد که برنامه‌های ترویج صادرات تأثیر مثبت و معناداری بر قابلیت‌های صادراتی بنگاه‌های کوچک و متوسط دارد (β = 0.89). همچنین یافته‌ها بیانگر آن است که این برنامه‌ها بر رویه‌های مدیریت ریسک بین‌المللی نیز اثر مثبت و معناداری می‌گذارند (β = 0.81). این نتایج بر اهمیت نقش سیاست‌های حمایتی صادراتی در تقویت قابلیت‌های کلیدی بنگاه‌های کوچک و متوسط تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analyzing the Role of Export Promotion Programs in the Development of Export Capabilities and International Risk Management of Export-Oriented Small and Medium Enterprises in the Semi-Northern Provinces of the Country

نویسندگان [English]

  • Seddighe Mousavi 1
  • Mohamad Reza Salmani Bishak 2
  • Mohammad Faryabi 3
  • Behzad Salmani 4
  • Seyyed Mohammad Mousavi 5
1 Ph.D student in Economics, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Associate Professor, Department of Management, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz, Tabriz, Iran
4 Professor, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz, Tabriz, Iran
5 Bachelor's Degree in Business Management, Employee at Bank Sepah, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The aim of the present study is to investigate the impact of export promotion programs on export capabilities as an indicator of tangible capabilities, as well as on risk management practices as an indicator of intangible capabilities, in export-oriented small and medium enterprises (SMEs) in the semi-northern regions of Iran. For this purpose, the conceptual model of the research was designed using the structural equation modeling method, based on data collected from 340 sample companies through a questionnaire. The model was estimated using Amos software. The results showed that export promotion programs have a positive and significant effect on the export capabilities of SMEs (β = 0.89). Furthermore, the findings indicate that these programs also have a positive and significant effect on international risk management practices (β = 0.81). These results emphasize the importance of supportive export policies in strengthening the key capabilities of small and medium enterprises.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Export Promotion Programs
  • Small and Medium-Sized Enterprises
  • Export Capabilities
  • International Risk Management
  • Structural Equation Modeling

مراجع

  1. حاجی‌کریمی، عباسعلی، کریمی‌جعفری، فاطمه، و کرسوی‌کاشانی، سیدحسن (۱۴۰۰). بررسی تأثیر قابلیت‌های دیدگاه منبع‌محور و پویا بر عملکرد بین‌المللی شرکت‌های کوچک و متوسط با میانجی‌گری مزیت رقابتی. راهبردهای نوآورانه توسعه کسب‌وکارها، ۲(۱)، ۱۹-۳۹.
  2. رحیم‌زاده، محسن، ذاکری، امیر، و پارسانژاد، محمدرضا (۱۴۰۲). ارزیابی اثر برنامه‌های توسعه صادرات در ورود به بازارهای بین‌المللی و افزایش صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، ۱۳(۴۸)، ۱۰۴-۱۴۰.
  3. صلواتی‌سرچشمه، بهرام (۱۳۸۵). بررسی سیاست‌ها و برنامه‌های اتحادیه اروپا برای حمایت و توسعه شرکت‌های کوچک و متوسط (گزارش طرح پژوهشی). دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی.
  4. صلواتی‌سرچشمه، بهرام، مداح، معصومه، و یزدانی‌راد، احسان (۱۳۸۶). چارچوب سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای حمایت از ایجاد و توسعه بنگاه‌های کوچک و متوسط. رشد فناوری، ۳(۱۲)، ۳۹-۴۹.
  5. فریدمحمدعلی، فرانک، ناهیدی‌امیرخیز، محمدرضا، شافعی، احسان، و دیزجی، منیره (۱۴۰۴). بررسی تأثیر ابزارهای تأمین مالی اسلامی بر حجم تجارت بین‌الملل ایران. مدیریت و کسب‌وکارهای بین‌المللی، ۸(۲)، ۱۹۷-۲۱۷. https://doi.org/10.22034/jiba.2025.65203.2298
  6. قادری، فرشاد، اکبری، محسن، تاجدینی، کیهان، و دوستار، محمد (۱۴۰۴). استمرار استراتژیک و عملکرد کسب‌وکارهای خانوادگی فعال در صنعت فرش دستباف ایران: پیوند استراتژی و تاریخ. مدیریت و کسب‌وکارهای بین‌المللی، ۸(۲)، ۸۳-۱۰۴. https://doi.org/10.22034/jiba.2025.64679.2287
  7. کرمی، روح‌الله، شاه‌منصوری، اشرف، و حسینی‌گل‌افشانی، سیداحمد (۱۴۰۴). الگوی سلسله‌مراتبی بهبود صادرات مناطق آزاد تجاری با راهبردهای توسعه اشتغال پایدار در بستر برنامه هفتم توسعه. مدیریت و کسب‌وکارهای بین‌المللی، ۸(۲)، ۱۲۱-۱۴۲. https://doi.org/10.22034/jiba.2025.64763.2288
  8. گلرد، پروانه، و پرتوافکنان، مصطفی (۱۳۹۹). نقش دولت در حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط. نشریه دانش سرمایه‌گذاری، ۹(۳۵)، ۲۷۷-۲۸۸.
  9. محترم، رحیم، حسن‌قلی‌پور، طهمورث، نظریه، محسن، و روستا، احمد (۱۳۹۴). تدوین مدلی بومی برای بهبود عملکرد صادراتی شرکت‌های ایرانی در بازار مصالح ساختمانی عراق. مدیریت بازرگانی، ۷(۳)، ۷۲۱-۷۳۶.
  10. مشبکی، اصغر، و خادمی، علی‌اکبر (۱۳۹۱). نقش برنامه‌های توسعه صادرات بر ارتقای عملکرد صادرات بنگاه‌ها. بهبود مدیریت، ۶(۱۷)، ۹۸-۱۳۵.
  11. مهدوی، ابوالقاسم، و عزیزمحمدلو، حمید (۱۳۹۵). ناکارآمدی سیاست‌ها و تأثیر آن بر عدم توسعه‌یافتگی صنایع کوچک و متوسط کشور. سیاست‌های راهبردی و کلان، ۴(۱۶)، ۴۱-۶۷.
  12. موسی‌خانی، مرتضی، و شهروان‌مهر، امیرحسین (۱۳۹۴). بررسی عوامل مؤثر بر توسعه صادرات در بنگاه‌های کوچک و متوسط صنایع غذایی استان قزوین با رویکرد MADM. مدیریت توسعه و تحول، ۲۳، ۱-۱۰.
  13. هاشمی‌نیا، شهرام، میرسپاسی، نیلوفر، و ملکی، آیسان (۱۳۹۹). بررسی تأثیر بازارگرایی و گرایش به کارآفرینی بر عملکرد صادرات (مورد مطالعه: شرکت‌های کوچک و متوسط فعال در عرصه صادرات بین‌المللی). رهیافتی در مدیریت بازرگانی، ۱(۴)، ۱۳-۲۱.
  14. هومن، حیدرعلی (۱۳۸۸). مدل‌یابی معادلات ساختاری با کاربرد نرم‌افزار لیزرل. تهران: انتشارات سمت.
  1. Alayo, M., Maseda, A., Iturralde, T., and Arzubiaga, U. (2019). Internationalization and Entrepreneurial Orientation of Family SMEs: The Influence of the Family Character. International Business Review, Vol. 28 (1), pp. 48-59.
  2. Haji Karimi, A. A., Karimi Jafari, F., & Karsavi Kashani, S. H. (2021). Investigating the effect of resource-based and dynamic capabilities on the international performance of small and medium enterprises with the mediating role of competitive advantage. Innovative Strategies for Business Development, 2(1), 19-39. (in Persian)
  3. Rahimzadeh, M., Zakeri, A., & Parsanejad, M. R. (2023). Evaluating the effect of export development programs on entering international markets and increasing exports of knowledge-based companies. Strategic Studies of Public Policy, 13(48), 104-140. (in Persian)
  4. Salavati Sarchashmeh, B. (2006). Investigating the policies and programs of the European Union for supporting and developing small and medium enterprises. K. N. Toosi University of Technology. (in Persian)
  5. Salavati Sarchashmeh, B., Maddah, M., & Yazdani Rad, E. (2007). Policy-making and planning framework for supporting the establishment and development of small and medium enterprises. Technology Growth, 3(12), 39-49. (in Persian)
  6. Farid Mohammad Ali, F., Nahidi Amir Khiz, M. R., Shafaei, E., & Dizji, M. (2025). Investigating the impact of Islamic financing instruments on Iran's international trade volume. International Business Management, 8(2), 197-217. https://doi.org/10.22034/jiba.2025.65203.2298(in Persian)
  7. Ghaderi, F., Akbari, M., Tajdini, K., & Doostar, M. (2025). Strategic persistence and performance of family businesses active in Iran's handmade carpet industry: Bridging strategy and history. International Business Management, 8(2), 83-104. https://doi.org/10.22034/jiba.2025.64679.2287(in Persian)
  8. Karami, R., Shahmansouri, A., & Hosseini Golafshani, S. A. (2025). A hierarchical model for improving exports of free trade zones with sustainable employment development strategies in the context of the Seventh Development Plan. International Business Management, 8(2), 121-142. https://doi.org/10.22034/jiba.2025.64763.2288(in Persian)
  9. Golard, P., & Partoafkanan, M. (2020). The role of government in supporting small and medium businesses. Investment Knowledge Journal, 9(35), 277-288. (in Persian)
  10. Mohtaram, R., Hasangholipour, T., Nazariyeh, M., & Roosta, A. (2015). Developing a local model for improving the export performance of Iranian companies in the Iraqi building materials market. Business Management, 7(3), 721-736. (in Persian)
  11. Mashbaki, A., & Khademi, A. A. (2012). The role of export development programs on improving firms' export performance. Improvement Management, 6(3), 98-135. (in Persian)
  12. Mahdavi, A., & Aziz Mohammadlou, H. (2016). Policy inefficiency and its impact on the underdevelopment of small and medium industries in Iran. Strategic and Macro Policies, 4(16), 41-67. (in Persian)
  13. Mousa Khani, M., & Shahravan Mehr, A. H. (2015). Investigating factors affecting export development in small and medium enterprises of food industry in Qazvin province using MADM approach. Development and Evolution Management, 23, 1-10. (in Persian)
  14. Hasheminia, S., Mirsepasi, N., & Maleki, A. (2020). Investigating the effect of market orientation and entrepreneurial orientation on export performance (Case study: Small and medium enterprises active in international export). An Approach to Business Management, 1(4), 13-21. (in Persian)
  15. Hooman, H. A. (2009). Structural equation modeling with LISREL application. Samt Publications. (in Persian)
  16. Cumming, D., Fischer, E., and Peridis, T. (2015). Publicly Funded Business Advisory Services and Entrepreneurial Internationalization. International Small Business Journal, Vol. 33 (8), pp. 824-839.
  17. Malca, O., Peña Vinces, J., & Acedo, F. J. (2020). Export promotion programmes as export performance catalysts for SMEs: Insights from an emerging economy. Small Business Economics, 55(3), 831–851. https://doi.org/10.1007/s11187-019-00185-2
  18. Mansor, N., & Cheah, C. (2024). The effect of export promotion programs and institutional support on the export performance of small and medium enterprises. Journal of International Business Studies.
  19. Martin, S. L., and Javalgi, R. (2016). Entrepreneurial Orientation, Marketing Capabilities and Performance: The Moderating Role of Competitive Intensity on Latin American International New Ventures. Journal of Business Research, Vol. 69 (6), pp. 2040-2051.
  20. Morgan, N. A., Slotegraaf, R. J., and Vorhies, D. W. (2009). Linking Marketing Capabilities with Profit Growth. International Journal of Research in Marketing, Vol. 26 (4), pp. 284–293.
  21. Seringhaus, F. H. R., and Rosson, P. J. (1991). Export Development and Promotion and Public Organizations: The State-of-The-Art. in Seringhaus, F. H. R., and Rosson, P. J. (Eds), Export Development and Promotion: The Role of Public Organizations, Kluwer Academic Publishers, Norwall, MA, pp. 3-19.
  22. Singh, R., Sharma, P., & Gupta, A. (2024). Green export strategies and innovation activities under export promotion programs: Impacts on SME export capabilities. Journal of World Business.
  23. Sirmon, D. G., Hitt, M. A., Ireland, R. D., and Gilbert, B. A. (2011). Resource Orchestration to Create Competitive Advantage: Breadth, Depth, and Life Cycle Effects. Journal of Management, Vol. 37(5), pp. 1390–1412.
  24. Sun, W., Price, J., & Ding, Y. (2018). The Longitudinal Effects of Internationalization on Firm Performance: The Moderating Role of Marketing Capability. Journal of Business Research, Vol. 95, pp. 326-337.
  25. Wright, M., Westhead, P., & Ucbasaran, D. (2007). Internationalization of Small and Medium-sized Enterprises (SMEs) and International Entrepreneurship: A Critique and Policy Implications. Regional Studies, Vol. 41 (7), pp. 1013-1030.
نشریه علمی پژوهشی مدیریت کسب و کارهای بین المللی
دوره 8، شماره 4
خرداد 1405
صفحه 91-112

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 01 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری: 03 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش: 13 اردیبهشت 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار