ارائه الگوی ارزیابی و بهبود عملکرد مناطق آزاد تجاری با رویکرد بیبلیومتریک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه مدیریت ، دانشکده اقتصاد ومدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

موفقیت مناطق آزاد به ارزیابی منظم و مستمر اجزا و نیز هماهنگی میان این عناصر بستگی دارد. مطالعه حاضر با هدف آشکارسازی اجزا و عناصر مناطق آزاد و ارائه چارچوبی برای ارزیابی و بهبود عملکرد این مناطق انجام شده است. روش انجام پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر اسناد کتابخانه‌ای است. داده‌های مورد نیاز از پایگاه استنادی اسکوپوس و همچنین گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی در بازه زمانی سال‌های 2000 تا 2025 استخراج شده است. تحلیل هم‌رخدادی واژگان به‌منظور شناسایی خوشه‌های اصلی و اجزای مناطق آزاد و نیز ارائه نتایج گرافیکی داده‌های بیبلیومتریک با استفاده از نرم‌افزار VOSviewer انجام شده است. با بررسی و مرور نظام‌مند ادبیات پژوهش، اجزای مناطق آزاد در قالب سه عنصر «چارچوب قانونی»، «مشوق‌ها» و «زیرساخت‌ها» شناسایی و مدل پژوهش ارائه شده است. تعامل میان این مؤلفه‌ها برای موفقیت مناطق آزاد بسیار حائز اهمیت است و لازم است از یکپارچگی و تعادل میان تمامی اجزا اطمینان حاصل شود. این مقاله چارچوب و ساختاری را تبیین می‌کند که با هدف پشتیبانی عملی و تقویت درک نظری سیاست‌گذاران و مدیران مناطق آزاد ارائه شده است. همچنین، با شناسایی و معرفی اجزای تشکیل‌دهنده مناطق آزاد، امکان ارزیابی امکان‌سنجی این مناطق در کشور و نیز انجام ارزیابی‌های منظم و بهبود عملکرد آن‌ها فراهم می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Comprehensive Bibliometric Analysis and Providing a Model for Evaluating and Improving the Performance of Free Trade Zones

نویسنده [English]

  • Hossein Abbasi Esfanjani
Associate Professor, Department of Business Administration, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The success of free zones depends on the regular and continuous evaluation of the components and coordination of these elements. The present study aims to identify the components and elements of free zones and provide a framework for evaluating and improving the performance of the zones. The research method is descriptive-analytical and based on library documents. The required data was extracted from the Scopus citation database as well as reports of international organizations in the period 2000-2025. Word co-occurrence analysis was performed to identify the main clusters and components of free zones and to present the graphical results of bibliometric data with VOS viewer software. By systematically reviewing the literature, the components of free zones were identified in the form of three legal elements, incentives and infrastructure and a research model was presented. The interaction between these components is very important for the success of free zones and the integration and balance between all components must be ensured. This article describes a framework and structure that is presented to provide practical support and strengthen the theoretical understanding of policymakers and free zone management. Also, by identifying and introducing the components of a free zone, it enables feasibility assessments of zones in the country, as well as regular evaluations and improvement of the performance of the zones

کلیدواژه‌ها [English]

  • Free Zones
  • Free Zone Components
  • Export Processing Zones
  • Free Trade Zones
  • Bibliometric Analysis

مراجع

  1. جنگی‌زهی، منصور، ملکی، محمدرضا، و سلماس‌نیا، علی. (1401). ارزیابی توسعه پایدار مناطق آزاد تجاری–صنعتی ایران. فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی، 13(51)، 227–
  2. عباسی اسفنجانی، حسین، و اصل‌خادمی، میرعلی‌اکبر. (1385). چارچوبی برای پشتیبانی مدیریت دانش فنی. ماهنامه علمی–تخصصی تدبیر، (178)، 74–
  3. عباسی، حسین، میرزایی، حسین، و احمدی‌کمالی، مهدیه. (1395). بررسی عملکرد منطقه آزاد تجاری–صنعتی ارس از منظر صادرات. دوماهنامه بررسی‌های بازرگانی، (81)، 85–
  4. عباسی، حسین، نیکجو، سعید، و شعوری، ملیحه. (1404). توسعه پایدار، دیجیتالی‌شدن اقتصاد و انقلاب صنعتی جدید. در کنفرانس ملی نظام حقوقی مناطق آزاد تجاری–صنعتی: چالش‌ها و راهکارها (مجموعه مقالات). دانشگاه پیام نور استان آذربایجان شرقی، منطقه آزاد ارس.
  5. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1374). دلایل عدم موفقیت مناطق آزاد در ایران. دفتر بررسی‌های اقتصادی (گزارش شماره 1500931)، 1–
  6. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1402). مروری بر تجربه مناطق آزاد و ویژه اقتصادی جهان: کشور امارات. دفتر مطالعات اقتصادی، گروه بازرگانی (شماره مسلسل 19106، کد موضوعی 22)، 1–
  7. لطفعلی‌زاده لاهرودی، علی. (1403). مروری بر جایگاه مناطق آزاد در نظریات علمی و اسناد توسعه (مطالعه موردی: منطقه آزاد ارس). جغرافیا و روابط انسانی، 6(4).650-60.
  1. Akinci, G., & Crittle, J. (2008). Special economic zones: Performance, lessons learned, and implications for zone development. Foreign Investment Advisory Service (FIAS) Occasional Paper, World Bank, Washington, DC.
  2. Akhtar, M. H. (2003). An evaluation of Karachi export processing zone: A preliminary investigation. Pakistan Development Review, 42(4), 927–940. https://doi.org/10.30541/v42i4iipp.927-940
  3. Alansary, O. S., & Al-Ansari, T. (2023). Defining “free zones”: A systematic review of literature. Heliyon, 9(4), Article e15344. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e15344
  4. Arruda, H., Silva, E. R., Lessa, M., Proença Jr., D., & Bartholo, R. (2022). VOSviewer and Bibliometrix. Journal of the Medical Library Association, 110(3). https://doi.org/10.5195/jmla.2022.1434
  5. Bost, F. (2010). Atlas mondial des zones franches. La Documentation Française.
  6. Bost, F. (2019). Special economic zones: Methodological issues and definition. Transnational Corporations, 26(2), 141–153.
  7. Burnham, J. F. (2006). Scopus database: A review. Biomedical Digital Libraries, 3(1). https://doi.org/10.1186/1742-5581-3-1
  8. Chiu, R. H., Lirn, T. C., Li, C. Y., Lu, B. Y., & Shang, K. C. (2011). An evaluation of free trade port zone in Taiwan. Asian Journal of Shipping and Logistics, 27(3), 423–445. https://doi.org/10.1016/S2092-5212(11)80020-9
  9. (2018). Guidelines for industrial development initiatives in ports. Interreg Danube Programme.
  10. Davies, R. B., & Mazhikeyev, A. (2019). The impact of special economic zones on exporting behavior. Review of Economic Analysis, 11(1), 145–174. https://doi.org/10.15353/rea.v11i1.1520
  11. European Union. (2020). Free zone definition. European Commission.
  12. Grubel, H. G. (1984). Free economic zones: Good or bad? Aussenwirtschaft, 39, 43–56.
  13. Hibbard, R. E. (1943). The Yugoslav free zone in Salonika: A problem in international cooperation. Northwestern University.
  14. Hsu, W. K. K., Huang, S. H. S., & Huynh, N. T. (2021). An evaluation model for foreign direct investment performance of free trade port zones. Promet – Traffic & Transportation, 33(6), 859–870. https://doi.org/10.7307/ptt.v33i6.3844
  15. Madani, D. (1999). A review of the role and impact of export processing zones. World Bank Policy Research Working Paper, 2238.
  16. McCalla, R. J. (1990). The geographical spread of free zones associated with ports. Geoforum, 21(1), 121–134.
  17. Meng, G. (2003). The theory and practice of free economic zones: A case study of Tianjin, People’s Republic of China (Doctoral dissertation). Heidelberg University. https://doi.org/10.11588/heidok.00003244
  18. OECD/EUIPO. (2017). Mapping the real routes of trade in fake goods. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9789264278349-en
  19. Papadopoulos, A., & Voidomatis, P. (1987). Evidence for periodic seismicity in the inner Aegean seismic zone. Pure and Applied Geophysics (PAGEOPH), 125(4), 613–628. https://doi.org/10.1007/BF00879575
  20. Papadopoulos, N., & Malhotra, S. (2007). Export processing zones in development and international marketing: An integrative review and research agenda. Journal of Macromarketing, 27(2), 148–161.
  21. Shadikhodjaev, S. (2011). International regulation of free zones: An analysis of multilateral customs and trade rules. World Trade Review, 10(1). https://doi.org/10.1017/S1474745611000085
  22. Trampus, F. (2003). Challenges, threats and new opportunities for the world’s free zones. University of Trieste.
  23. (1996a). Incentives and foreign direct investment. United Nations, New York and Geneva.
  24. (1996b). World investment report 1996: Investment, trade and international policy arrangements. United Nations.
  25. (2019). World investment report 2019: Special economic zones – Key messages and overview. United Nations.
  26. United Nations. (1990). Special economic zones (SEZs). United Nations.
  27. World Free Zones Organization (WFZO). (2018). Free zones of the future: Path to prosperity. WFZO.
  28. World Bank. (1992). Export processing zones (Policy and Research Series Paper No. 20). World Bank, Washington, DC.
نشریه علمی پژوهشی مدیریت کسب و کارهای بین المللی
دوره 8، شماره 3
آذر 1404
صفحه 169-190

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 19 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 09 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 07 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار